فروشگاه‌های مجازی باید از زنجیره‌ نشر حمایت کنند

فروشگاه‌های مجازی باید از زنجیره‌ نشر حمایت کنند

فروشگاه‌های مجازی کتاب می‌توانند زمینه دسترس‌پذیرکردن کتاب را برای مردم ساکن در مناطق دور از مرکز مهیا کنند. برخی کارشناس‌ها استفاده از این امکان را مهم‌تر از سوءرفتارها و تخلف‌هایی که گاه از برخی سایت‌های فروش سر می‌زند، می‌دانند؛ چراکه در نتیجه این اقدامات، مردم هستند که باید بتوانند انتخاب درست کتاب را از ناشر و مترجم اصلی داشته باشند.

احمد رفیع‌زاده، مدیر فروشگاه آنلاین «شهر کتاب» با تأکید بر اینکه نمی‌توان در دنیای امروز از نقش تحول دیجیتال چشم‌پوشی کرد، گفت: «در صورت نادیده گرفتن نقش تحول دیجیتال، عواقب رشد فضای فناوری اطلاعات در درازمدت، برای کسب‌وکارهای کوچک یا محلی، سخت‌تر و دردناک‌تر خواهد بود».

برخی از فروشگاه‌های مجازی کتاب، سال‌هاست فعالیت می‌کنند و آسیبی به فعالیت کتاب‌فروشی‌ها وارد نکرده‌اند، اما فعالیت چند فروشگاه مجازی در سال‌های اخیر موجب مشکلاتی برای فعالان این حوزه شده است. آیا ضوابطی در این زمینه وجود داشته که توسط این افراد نادیده گرفته شده است؟

در «شهر کتاب آنلاین» از قواعد مؤسسه شهر کتاب که بر فروشگاه‌های زنجیره‌ای در سطح کشور حاکم است، پیروی می‌کنیم و در واقع ما هم یک کتابفروش هستیم. شعبه‌ آنلاین فروشگاه‌های زنجیره‌ای، بازوی فروش اینترنتی شهرکتاب است؛ بنابراین، همان‌قدر که فروش آنلاین برای ما اهمیت دارد، حمایت از حفظ زنجیره‌ تولید و فروش کتاب نیز مهم است. در ابتدای شروع فعالیت شهر کتاب آنلاین، مجموعه‌ بالادستی ما یعنی «مؤسسه شهر کتاب» قاعده‌ای تعیین کرد بر این اساس که تخفیف خارج از عرف نگذاریم. در بسیاری از کشورهای دنیا، هم برای حمایت از کتاب‌فروشی‌های کوچک و هم برای حمایت از کل زنجیره اقتصادی کتاب، سعی می‌کنند تخفیف روی کتاب را محدود کنند؛ البته نه اینکه تخفیف با عددهای بالا ممنوع باشد، بلکه حتی به کلی تخفیف را ممنوع می‌کنند تا کتاب با قیمت اصلی به فروش برسد. این در حالی است که در ایران گاه برخی از فروشگاه‌ها، به دلایلی، در سایت‌های خود تخفیف‌های خارج از عرف ارائه می‌دهند. در شهر کتاب آنلاین سعی کردیم که از این روش پرهیز کنیم و اگر تخفیفی در نظر گرفته می‌شود، از 15 تا 20 درصد بیشتر نخواهد بود که در واقع از سهم کتاب‌فروشی است؛ گاه نیز با هماهنگی ناشران این کار را انجام می‌دهیم تا حمایتی از کالای آنها در برهه‌های زمانی خاص و مناسبت‌ها داشته باشیم و مشوقی برای خرید توسط مردم باشد.

چگونه درگیر مسئله کتاب‌سازی نشویم

نکته دیگری که وجود دارد، کانال تأمین کتاب‌هاست و اینکه از کجا باید کتاب‌ها را تأمین کرد تا درگیر مسئله کتاب‌سازی نشویم. به دلیل قیمت بالای کتاب، مانند هر کالای دیگری، ممکن است عده‌ای بخواهند کتاب را به شیوه‌ای خارج از قاعده تولید کنند و با قیمت کمتر به فروش رسانند. ما سعی می‌کنیم فقط با پخش‌کنندگان یا ناشران در ارتباط باشیم و به این ترتیب از ورود کتاب‌ از کانال‌های دیگر پیشگیری کنیم. با ندادن تخفیف خارج از عرف، از افرادی که در تولید کتاب سهیم بودند، اعم از نویسنده، ناشران، چاپخانه‌داران، و پخش‌کنندگان حمایت می‌کنیم. با تأمین کتاب از کانال‌های معتبر و رسمی نشر، این زنجیره را تقویت می‌کنیم تا افراد از راه‌های میانبر و سودجویانه وارد این فضا نشوند و زنجیره کسب‌وکار را برهم نزنند. در شرایطی که قیمت کتاب به حدی رسیده است که در سبد خانوارها به‌سختی می‌تواند جای بگیرد، اگر در فروش کتاب تخفیف‌های خارج از عرف بگذاریم، یا از آثار کتاب‌سازی‌شده حمایت کنیم، در زنجیره نشر اخلال ایجاد می‌شود، ناشرها ضرر می‌کنند و پخش‌کنندگان و افرادی که در این صنعت کار می‌کنند، دچار بحران می‌شوند. این مسئله و حفظ چرخه نشر، زمانی برای ما اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم کتاب، کالایی تزئینی و تجملی نیست، ارزشی که در محتوای کتاب وجود دارد و نقشی که در فرهنگ و آموزش ایفا می‌کند، فراتر از بهره‌جویی اقتصادی در آن است. این نقش به ما یادآوری می‌کند که باید از زنجیره‌ نشر با تمام توان حمایت کنیم و این حمایت بی‌دلیل نیست و علت اینکه متوسل به هر شیوه برای فروش نمی‌شویم، ارزشی است که در این محصول وجود دارد و قابل مقایسه با کالاهای تجاری نیست.

میانبر زدن سودجویانه با فلسفه کتاب‌فروشی در تضاد است

گفته می‌شود وقتی برخی فروشگاه‌های آنلاین تخفیف نامتعارف ارائه می‌دهند، هر فروشگاه آنلاین دیگر هم ناگزیر است تخفیف بالا و مکرر بگذارد تا بتواند به فعالیت خود ادامه دهد. آیا ممکن است کتاب‌فروشی آنلاین در این شرایط بتواند بدون ارائه تخفیف بالا فعالیت کند؟

باید بدانیم پیش از فروشگاه‌های آنلاین، کتاب‌فروشی‌های فیزیکی، ناشران و پخش‌کنندگان کتاب برای تداوم کسب‌وکار و حفظ سرمایه انسانی خود، به‌دلیل نوسانات قيمت ارز و کاهش توان خرید مردم، دچار مشکلاتی هستند. بنابراین، مشکلی نیست که فقط کتاب‌فروشی‌های آنلاین با آن مواجه باشند. دو دلیل برای پرهیز کتاب‌فروشی‌های فیزیکی از فروش آثار کتاب‌سازی‌شده و ارائه تخفیف بالا وجود دارد. نخست اینکه نظارت بر کتاب‌فروشی‌های خیابانی ساده‌تر است؛ اما نباید به دلیل اینکه نظارت بر فروشگاه‌های آنلاین دشوارتر است، از این وضعیت سوءاستفاده شود. دومین دلیل، لزوم حفظ شرایط کار و چرخه نشر است؛ نمی‌توانیم برای تسهیل شرایط، از روش‌های غیراخلاقی استفاده کنیم. شاید میانبر زدن سودجویانه بتواند کسب‌وکار را حفظ کند، اما با فلسفه‌ وجودی کار ما که فروش محصول فرهنگی است تناقض دارد. پس در این صنف نباید به هر شیوه‌ای متوسل شد. اما این را رد نمی‌کنم که گاه فروشگاه آنلاین تخفیفی می‌دهد که لزوماً غیرحرفه‌ای هم نیست و به این دلیل است که ناشر یا شرکت پخش، فروشنده است و توان چشم‌پوشی از بخشی از سود خود را دارد. این موضوع مانند آن است که ناشر بدون اینکه کتاب را به شرکت پخش بدهد، از طریق سایت خود، کتاب را بفروشد و تخفیف مقرون به‌صرفه بدهد. در این روند، ناشر کار اشتباهی نمی‌کند و به نظر می‌رسد ناشرها و پخش‌کننده‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند و اینجا مرزی است که نمی‌توان گفت آنها در حال انجام کاری اشتباه‌اند.

فروش آثار کتاب‌سازی‌شده در فضای مجازی و اینکه فروشندگان کتاب در این فضا تخفیف‌های خارج از عرف برای جذب مشتری بدهند و با روش‌های دلالی و بازی با نقد و نسیه بخواهند در بازار کتاب کار کنند، راه درستی نیست. اگر مجبور باشیم، باید اندازه کسب‌وکار را کوچک کنیم، اما وارد آن فضاها نشویم. اگرچه با افزایش رگولاتوری در لغت به معنی کنترل و هدایت بر پایه قاعده، اصل، روش یا قانون، و به عبارتی توجیه یک سازوکار برای کارکرد دقیق- دولتی در هر حوزه‌ای باید مخالفت کرد و نباید خواست تا نظارت‌های بی‌دلیل بیشتر شوند، باید این را بپذیریم که در حوزه کتاب برای حمایت از این صنعت خاص که با انسان، اخلاق، فرهنگ و آموزش سروکار دارد، باید چرخه‌ای را که در این حوزه فعالیت می‌کند با شیوه‌های مختلف حمایت کنیم.

هیچ‌کس کتاب را با تخفیف نفروشد یکی از راه‌های حمایت، این است که با تخفیف نامتعارف تا جایی که ممکن است مقابله کنیم و اجازه ندهیم که محصول با تخفیف زیاد به فروش برسد. ما نیز گاه تخفیف‌هایی را در سایت خود داریم، اما هیچ وقت اعداد تخفیف ما عددی نیست که از جیب ناشر یا پخش‌کننده کم شده باشد، بلکه از سود کتاب‌فروشی -تا جایی که اجازه داشتیم- تخفیف داده‌ایم تا مردم ترغیب شوند، زیرا مردم هم دنبال این هستند که کتاب را با تخفیف بخرند و نمی‌دانند کتابی را که با تخفیف می‌خرند، کتاب‌سازی شده یا خارج از چرخه قانونی تهیه شده است، بلکه فقط دنبال این هستند که کتاب را در این شرایط قدری ارزان‌تر بخرند. عدد تخفیف ما به طور معمول بین 5 تا 10 درصد و در مواقعی خاص تا 20 درصد است - البته ما در بیشتر ایام سال تخفیف نداریم. در برهه‌ایی مانند «هفته کتاب» و طرح‌های فصلی، تخفیف است که مردم را ترغیب می‌کند کتاب بخرند. اینکه خواسته شود هیچ‌کس روی کتاب تخفیف ندهد، اقدام درستی است. به‌نظر می‌رسد عملی کردن این اقدامات و نظارت بر حسن اجرای آن ساده نباشد، اما به رقابت ناسالمی که فروشگاه‌های آنلاین با تخفیف ایجاد می‌کنند، پایان می‌دهد و به‌جای نگرش به بخشی از زنجیره اقتصادی کتاب مبتنی بر دوام موقت کسب‌وکارها، به دوام کل این زنجیره توجه می‌شود.

مردم روی «تخفیف» حساس‌اند

اشاره کردید برخی از فروشگاه‌های آنلاینِ کتاب از ناشر به صورت مستقیم خرید می‌کنند. در این صورت می‌توانند با تخفیف بالاتر کتاب را دریافت کنند و سپس بفروشند. در این صورت آسیب به شرکت پخش‌کننده وارد می‌شود؟

منظور من این نبود که فروشگاه‌های فیزیکی و مجازی از ناشرها کتاب بخرند. منظورم این بود که برخی ناشرها و شرکت‌های پخش، خودشان سایت دارند. آنها اجازه دارند محصول خودشان را بفروشند و می‌توانند در این روند تخفیف بدهند. البته که این تخفیف به محصولات تولیدی خودشان محدود است و قاعدتاً این تخفیف باید عددی باشد که پخش‌کننده از آن آسیب نبیند و همچنین انتظار تخفیف مشتری از خرید ناشر در سایت را نیز برآورده کند. اساساً تخفیف در حوزه کتاب باید اندک، برای تشویق و ترغیب مردم و در بازه‌های زمانی خاص باشد؛ اینکه فروشگاه‌های غیرآنلاین نیز در بازه‌هایی که جشنواره کتاب برپاست یا برای مثال، وقتی کتابی تازه وارد بازار شده است، فقط برای تشویق مردم تخفیف‌هایی قائل می‌شوند، معقول است. از نظر شیوه‌های مارکتینگ، مردم روی تخفیف حساس هستند؛ حتی اگر فروشگاهی پنج درصد تخفیف بگذارد، مردم جذب می‌شوند. اگر فروش کتاب را در حوزه رشد و تعالی انسان در نظر بگیرید، با تخفیف کمی می‌توان مشتری را برای خرید کتاب ترغیب کرد، زیرا در شرایط اقتصادی دشوار، مشتری نمی‌تواند هزینه بالایی برای خرید کتاب در نظر بگیرد. البته این تخفیف باید در زمان محدود و با درصد معقول باشد.

باید همه جوانب را بسنجیم

برخی نگران‌اند که توسعه بازارهای مجازی کتاب، به کتاب‌فروشی‌ها و تداوم فعالیت آنها صدمه بزند. در این شرایط، اقداماتی مانند درنظر گرفتن مالیات برای خرید آنلاین کتاب و مواردی از این دست می‌تواند تأثیری در حفظ فروشگاه‌های فیزیکی داشته باشد؟

این بحث یک بحث اقتصادی پیچیده با پارامترهای زیاد است. در شهر و روستای دورافتاده که کتاب‌فروشی‌های بزرگ در آن نیست و مردم دسترسی راحت به کتاب ندارند، چگونه باید کتاب تهیه کنند؟ مدل فروش آنلاین، اگر اخلاقی و درست فعالیت شود، می‌تواند باعث تسهیل در رسیدن کتاب به دست مردم در مناطق دورافتاده شود؛ زیرا مشتری می‌تواند در آن کتاب‌فروشی سفارش دهد و از طریق پست کتاب را دریافت کند. اگر اقداماتی مانند اخذ مالیات داشته باشیم، به حق مردم این شهرها و روستاها اجحاف کرده‌ایم. هرچند این را هم می‌پذیرم که اگر هدف، حمایت از کتاب‌فروشی‌ها باشد، باید فروشگاه‌های آنلاین در رقابتی سالم با کتاب‌فروشی‌ها فعالیت کنند. اما این رقابت سالم دوطرفه است و به این معنی نیست که کاری کنیم فروشگاه‌های آنلاین تعطیل شوند تا فروشگاه‌های غیرآنلاین تقویت شوند. این دست اقدامات از آن طرف بام افتادن است؛ اگر می‌خواهیم کاری انجام دهیم، باید همه جوانب را بسنجیم و اگر تصمیم بالادستی برای کسب‌وکاری در کشور در نظر گرفته می‌شود، باید شرایط آن را بررسی و با رعایت منافع همه ذی‌نفعان تصمیم بگیریم. تعطیلی فروشگاه‌های آنلاین در دنیای امروز، همان‌قدر نشدنی و غیرمنطقی است که تعطیلی کسب‌وکارهای غیرآنلاین. اگر در دنیای امروز از نقش تحول دیجیتال چشم‌پوشی کنیم، عواقب رشد فضای فناوری اطلاعات در درازمدت، برای کسب‌وکارهای کوچک یا محلی، سخت‌تر و دردناک‌تر خواهد بود.

فروشگاه‌های آنلاین هم با مشکلات بزرگی مواجه هستند

اینها در شرایطی است که بیشتر فروشگاه‌های آنلاین تخفیف نامتعارف دارند، آیا این روند اجحاف در حق کتاب‌فروشی فیزیکی نیست؟

شاید از دور فعالیت در فروشگاه‌های آنلاین ساده به‌نظر برسد، اما آنها هم مانند کتاب‌فروشی فیزیکی به‌سختی کار می‌کنند. گاه هزینه تولید و نگهداری یک نرم‌افزار خوب و باکیفیت برای فروش آنلاین، کمتر از هزینه‌های اجاره و سربار فروشگاه‌های بزرگ کتاب نیست. در اصل، کسب‌وکار کتاب‌فروشی جای سود کلان یا دلالی نیست، بلکه چرخه‌ای است که همه با دل و جان در آن کار می‌کنند و معتقدند برای رشد فرهنگ سرمایه‌گذاری کرده‌اند. برای مثال، کم نیستند مغازه‌داران کتاب‌فروش که فقط به دلیل علاقه شخصی کار می‌کنند تا کتاب را به دست مخاطب برسانند. بی‌شک، فروشگاه‌های آنلاین هم با مشکلات بزرگی مواجه هستند، اما امکانی را فراهم می‌کنند که شاید فروشگاه‌های فیزیکی توان ایجاد آن را ندارند. هر تصمیمی که برای چرخه‌ اقتصادی کتاب گرفته می‌شود، باید مبتنی بر منافع منطقی همه فعالان، نیازهای مشتری، مسئولیت اجتماعی، توجه به فناوری، و مسیر تحول دیجیتال در زندگی مردم باشد. مقابله غیرمنطقی با هر جریان ناشی از رشد در جهان مدرن، اثرات منفی بزرگ‌تری را در پی خواهد داشت. ما برای آسایش مردم نیاز به توجه همزمان به توسعه اقتصادی، توسعه فرهنگی و توسعه فناوری در جهان پیش رو داریم.

منبع: ایبنا

دیدگاه ها

  • دیدگاهی موجود نیست

ثبت دیدگاه